سرگیچه بزرگ هویتی و امتناع نظریه در ایران امروز

خبر منتخب تحریریه · زمان مطالعه: ۲ دقیقه

علی افشاری ‏ جنگ و تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل، پرده از واقعیتی تلخ و تکان‌دهنده برداشت: ایران فقط گرفتار بحران سیاسی، اقتصادی و امنیتی نیست؛ در عرصه اندیشه، هویت و نظام ارزش‌ها نیز با آشفتگی عمیقی دست‌وپنجه نرم می‌کند. گویی همه‌چیز در گردابی سهمگین گرفتار شده و قطب‌نماهای فکری و اخلاقی از کار افتاده‌اند! ‏ بحران فقط این نیست که چه کسی چه می‌گوید؛ مسئله این است که دیگر معلوم نیست چه کسی واقعاً به چه چیزی باور دارد! مرز میان چپ و راست، ملی‌گرایی و وابستگی، آزادی‌خواهی و اقتدارطلبی، میهن‌دوستی و بیگانه‌پرستی چنان درهم ریخته که گاه تشخیص اصل از بدل به معمایی دشوار تبدیل شده است. ‏ در این…

علی افشاری
‏🔵 جنگ و تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل، پرده از واقعیتی تلخ و تکان‌دهنده برداشت: ایران فقط گرفتار بحران سیاسی، اقتصادی و امنیتی نیست؛ در عرصه اندیشه، هویت و نظام ارزش‌ها نیز با آشفتگی عمیقی دست‌وپنجه نرم می‌کند. گویی همه‌چیز در گردابی سهمگین گرفتار شده و قطب‌نماهای فکری و اخلاقی از کار افتاده‌اند!
‏🔵 بحران فقط این نیست که چه کسی چه می‌گوید؛ مسئله این است که دیگر معلوم نیست چه کسی واقعاً به چه چیزی باور دارد! مرز میان چپ و راست، ملی‌گرایی و وابستگی، آزادی‌خواهی و اقتدارطلبی، میهن‌دوستی و بیگانه‌پرستی چنان درهم ریخته که گاه تشخیص اصل از بدل به معمایی دشوار تبدیل شده است.
‏🔵 در این آشفته‌بازار، مدعی مبارزه با استبداد برای بمب‌افکن خارجی و فاشیست غربی هورا می‌کشد؛ آزادی‌خواه دیروز، امروز شیفته مشت آهنین شده؛ چپِ ضد امپریالیست به توجیه‌گر اقتدارگرایی بدل می‌شود و ملی‌گرایی که از تمامیت ارضی دم می‌زند، برای نجات وطن چشم به قدرت‌های خارجی دوخته است! از آن سو، کسانی نیز دفاع از استقلال کشور را با توجیه سرکوب و ماجراجویی حاکمان اشتباه گرفته‌اند.
‏🔵 انگار با نوعی «امتناع نظریه» روبه‌رو هستیم؛ ناتوانی در صورت‌بندی اندیشه‌ای منسجم که میان ادعا، هویت و رفتار سیاسی نسبتی معقول برقرار کند. ایدئولوژی‌ها بیش از آنکه راهنمای عمل باشند، به لباس‌هایی تبدیل شده‌اند که بنا بر مصلحت روز عوض می‌شوند. اصول هم گاه چنان کش می‌آیند که از هر تناقضی عبور کنند!
‏🔵 این سرگیجه سیاسی و هویتی را شاید هیچ توصیفی به‌اندازه ترانه گوگوش، با کلام درخشان زویا زاکاریان، به تصویر نکشد:
‏«تو مسجد شاعر چپ
‏تو کافه مؤمن مست
‏عجب سرگیجه‌ای بود، برادر خاطرت هست!»
‏🔵 با این تفاوت تلخ که آن سرگیجه روزگاری دستمایه شعر و موسیقی بود؛ امروز به واقعیتی سیاسی تبدیل شده که هزینه‌اش را مردم ایران با جان، معیشت و آینده خود می‌پردازند.
‏🔵 تراژدی آنجاست که در این بازار مکاره هویت‌های وارونه، عمده مدعیان برای خود اصولی دارند؛ اما اصول بسیاری درست از همان‌جایی آغاز می‌شود که منافعشان اقتضا می‌کند و بوی کباب استشمام می‌شود و همان‌جا پایان می‌یابد که پای هزینه دادن به میان می‌آید!
@Aliafshari52‏

منابع